Verkoop populair slaaphormoon melatonine aan banden gelegd

De vrije verkoop van het slaaphormoon melatonine wordt aan banden gelegd. De Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit gaan pillen met een hoge dosis hormoon uit de schappen van de drogist weren. Daarmee komen ze tegemoet aan de kritiek van slaapartsen die vinden dat melatonine alleen nog op recept verkrijgbaar moet zijn.

Door: Ellen de Visser 29 november 2014

Artsen zien steeds meer patiënten met slaapproblemen doordat ze op eigen houtje melatonine zijn gaan slikken. Veel mensen beschouwen de pillen als onschuldig omdat daarin het hormoon zit dat we van nature aanmaken om slaperig te worden. Dat verklaart mogelijk de populariteit ervan. De slaapmarkt van zelfzorgproducten (waarvan melatonine een belangrijk onderdeel vormt) steeg vorig jaar met 16 procent, naar 19 miljoen euro.

Melatonine kan inderdaad de inslaaptijd verkorten doordat de biologische klok iets wordt terug geschoven. Artsen waarschuwen echter voor onbeheerst gebruik. Slaapklinieken zien een groeiend aantal vermoeide patiënten die het middel op een verkeerd tijdstip of in een veel te hoge dosering innemen, of bij slaapklachten die niet met melatonine te verhelpen zijn. Daardoor kan hun biologische klok verstoord raken. 'De schade van ondoordacht gebruik wordt enorm onderschat', zegt neuroloog Marcel Smits, hoofd van de melatoninepolikliniek in ziekenhuis Gelderse Vallei, waar jaarlijks drieduizend patiënten aankloppen.

Registratie

De toegestane dosis van het hormoon in zelfzorgproducten komt voortaan te liggen op 0,3 milligram per pil. Nu verkopen drogisten nog potjes met doseringen tot 2 milligram (en op internet tot 5 milligram). Die moeten volgens de Inspectie worden beschouwd als een geneesmiddel. Fabrikanten die hun pillen in de handel willen houden, moeten een registratie aanvragen bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, een langdurige en kostbare procedure.

De Inspectie kondigde drie jaar geleden al aan dat de dosis melatonine in zelfzorgproducten fors omlaag moest. Het afgelopen jaar gold als overgangsperiode. Bernard Mauritz, directeur van branchevereniging Neprofarm, reageert verbolgen. Voor de grens van 0,3 milligram bestaat geen enkele wetenschappelijke onderbouwing, zegt hij. De EFSA, de Europese autoriteit voor voedselveiligheid, heeft melatonine als voedingssupplement beoordeeld en hanteert daarbij een dosering van 1 milligram. De toegekende gezondheidsclaims worden daarbij aangeduid als 'fysiologische effecten', effecten op het lichaam. Vergelijkbaar met koffie, verduidelijkt Mauritz: 'Cafeïne heeft invloed op de bloeddruk en de slaperigheid maar verboden is het niet.'

Dat hoge doseringen niet meer zijn toegestaan, vindt hij begrijpelijk. 'Maar zolang we binnen de bandbreedte blijven van wat het eigen lijf aanmaakt, is er niets aan de hand. Dat is vergelijkbaar met het slikken van vitamines om een tekort in de voeding aan te vullen.'

In het buitenland zijn legaal melatoninepillen verkrijgbaar in een hoge dosering, benadrukt Mauritz: 'Wil je dat hier tegenhouden, dan moet je daar een gegronde reden voor hebben. Laat de Inspectie maar bewijzen dat melatonine in zulke lage doseringen het effect heeft van een geneesmiddel.'

Bron: Volkskrant

Update september 2013

Ik zie dat ik veel te lang niet op dit blog heb geschreven. Je zult wel denken, waar heeft ze uitgehangen? Hoog tijd om weer even bij te praten!

Voordat ik ga vertellen over mijn nieuwste ontdekking en project, zal ik eerst even de stand van zaken doornemen.

• Ik heb nog steeds vermoeidheidsklachten.
• De melatonine slik ik nog steeds en die zorgt dat ik 's avonds slaperig word en de volgende dag als ik wakker word, ook daadwerkelijk wakker ben en niet nog uren als een zombie rondloop. Ik slaap over het algemeen goed, al is het nog steeds op iets latere uren. Laten we zeggen van 1-10.
• Zo nu en dan ga ik nog naar de Chinees Geneeskundige voor kruiden ter ondersteuning. Inmiddels heb ik ontdekt dat dit vooral begin maart hard nodig is, dus ik hoop in 2014 half februari al een afspraak te maken, zodat ik de ergste dip voor ben.
• De slaappoli van de Gelderse Vallei heeft aangegeven weinig meer voor me te kunnen doen, behalve de recepten voor melatonine voor me uitschrijven. De begeleiding is gestopt.
• Voeding: ik probeer nog steeds zo veel mogelijk suikervrij te eten, maar ga hier iets soepeler mee om dan voorheen. Zo neem ik op een verjaardag wél een stukje taart en chocolade haal ik nog wel in huis. Ik heb een tijdje chocolade zonder suiker gegeten, maar daar kreeg ik maagkramp van.
• Het UWV, die wilde natuurlijk graag dat ik weer ging werken. Dat wil ik ook, dus dat komt mooi uit. Ik had een werkcoach die mij keer op keer verkeerd informeerde en ik heb een andere werkcoach aangevraagd. Mijn klacht is serieus genomen en ik heb nu een erg prettige pro-actieve werkcoach. Zij heeft voor mij geregeld dat ik een 2-daagse training kon gaan volgen, waardoor ik nu mijn eigen praktijk kan gaan opbouwen. Helemaal top! Verlies niet de moed mensen, het UWV kan je ook kansen bieden en verder helpen. In het verleden heb ik ook zeer onaangename situaties meegemaakt -waar ik voor de gezelligheid maar niet even over uitweid- en ik zie ook bij lotgenoten soms pure angst wanneer ze weer een afspraak hebben bij deze instantie, maar het kan dus ook positief uitpakken. Dus daar ben ik het afgelopen jaar mee bezig geweest: opleiding en mijn eigen praktijk opzetten, heel langzaam, maar gestaag.

Voorjaar 2013
En toen...
Toen sprak ik via Facebook iemand die ook CVS gehad bleek te hebben en die wees mij op een methode die voor veel mensen met ME/CVS een uitkomst blijkt: de methode van Ashok Gupta. Hij verwees mij naar een blog van iemand die die training deed. Maar ja.... ik kon dat blog niet openen in Internet Explorer wegens een of andere fout die ik niet wist te lokaliseren en op te lossen, ik was druk met het maken van een website, maar ik hield het wel in mijn achterhoofd en het kreeg een plekje op mijn todo-list voor langere termijn.

Enkele weken later kwam ik er wel aan toe. Via een andere browser kon ik het blog wel openen. Een vrouw schrijft over hoe zij CVS beleeft en hoe zij de Gupta-training ervaart. Maar ze schreef ook over iets wat ik maar al toe goed herkende: STRESS!! En niet de stress die hoort bij Examens, Grote Aangelegenheden, Ontslag, Verhuizing en dat soort stressvolle gebeurtenissen, maar alledaagse Stress! Stress met een hoofdletter voor hele kleine onbeduidende zaken. Stress voor afspraken, stress voor onverwacht bezoek, stress voor gebrek aan overzicht, stress bij reizen met het openbaar vervoer, stress over de vraag of ik wel voldoende energie heb voor bepaalde dingen etc...  
Okey, even terug naar de tijd dat ik net ziek was en echt thuis kwam te zitten in 2009, dat was wel officieel stressvol. Zo'n griepje dat maar niet ophoudt, de werkgever die je contract niet verlengt, het hele circus van herstelplannen, van maatschappelijk werk, huisarts, bedrijfsartsen die in sommige gevallen hufterigheid in hun taakomschrijving hebben staan, bezoeken aan het UWV, onbegrip van familie en vrienden en de leegte van het opeens uitgeschakeld zijn en thuiszitten. Maar goed, we zijn toch al wat jaartjes verder. Die dingen hebben al een plekje. En tuurlijk is het zo dat je ook wanneer je herstelt steeds weer opnieuw moet uitvinden waar de grens ligt, wat je wel en wat je niet kan.
Toch herkende ik zoveel van overzicht nodig hebben, todolijstjes maken, al gauw druk ervaren bij dingen die je wilt of moet doen van jezelf en altijd maar het gevoel hebben dat je er te weinig tijd voor hebt. Ik ken het van mezelf en het is een kant van mezelf die ik niet erg leuk vind. Wat ben ik toch een neuroot denk ik dan. Het inzicht dat dit mogelijk onderdeel kan zijn van CVS was een gigantische eye-opener voor me. Bovendien, als ik terugdenk aan mezelf als twintiger dan was ik ook helemaal niet zo, eerder het tegenovergestelde; gewoon relaxed, flexibel, zorgeloos.

Interessant! Terugrekenend ben ik ook al 12 jaar ziek, dus ja wat die ziekte nou precies is en wat persoonlijkheid, dat raakt een beetje verstrikt. Zou de relaxte, flexibele leeuw nog ergens zitten?? Kan deze methode mij ook genezen van CVS?

Ik besloot verder te gaan zoeken naar wat de Gupta-methode inhoudt.

Wordt vervolgd....

Negeer deze essentiële gewoonte en je gezondheid zal tenslotte achteruitgaan

(Mercola | vertaling Joke Lochmans voor Earth Matters) Onderzoekers hebben ontdekt dat het circadiane ritme –de 24-uursritmes die bekend staan als je inwendige klok- bij zeer veel processen betrokken zijn, variërend van slaap tot gewichtstoename, stemmingsstoornissen en een heel scala aan verschillende ziekten.

Je lichaam heeft in feite meerdere inwendige klokken –in je hersenen, longen, lever, hart en zelfs in de spieren die het skelet bewegen- en ze dragen er allemaal aan bij dat je lichaam goed functioneert door je lichaamstemperatuur en de afgifte van hormonen te reguleren.

Het is alom bekend dat slaapgebrek de kans op ziekte verhoogt. Nieuw onderzoek toont aan dat het verband zeer direct is.

Het onderzoek toonde aan dat de inwendige klok van muizen een belangrijk gen beïnvloedt dat deel uitmaakt van het immuunsysteem en dat helpt bij het ontdekken en afweren van bacteriën en virussen. Als het niveau van het door dit gen geproduceerde eiwit, genaamd ‘toll-like receptor 9’ op zijn hoogst is, zijn de muizen beter bestand tegen infectie.

Het was interessant om te zien dat, wanneer de onderzoekers sepsis bij de muizen induceerden, de ernst van de ziekte bepaald werd door het tijdstip waarop deze geïnduceerd werd.

De ernst hing direct samen met de cyclische veranderingen in toll-like receptor 9.

Volgens de auteurs van deze studie kan dit mede verklaren waardoor, zoals bekend, patiënten met sepsis vaker overlijden tussen twee en zes uur 's nachts.

Verder ontdekten ze ook dat wanneer muizen gevaccineerd werden op momenten waarop het toll-like receptor 9-niveau hoog was, ze een versterkte immuunrespons op het vaccin lieten zien. De onderzoekers menen dat de effectiviteit van een vaccin beïnvloed kan worden, afhankelijk van het moment van de dag waarop het wordt toegediend...

Volgens auteur van de studie Erol Fikrig, professor in de epidemiologie aan de medische faculteit van Yaleⁱ:

‘Deze bevindingen laten niet alleen een nieuw, direct moleculair verband zien tussen circadiane ritmes en het immuunsysteem, maar vormen een nieuw paradigma binnen het gehele immuunsysteem dat belangrijke implicaties heeft voor de preventie en behandeling van ziekten. Verder hebben patiënten op de intensive care vaak een verstoord slaappatroon, door geluiden, nachtelijke blootstelling aan licht en medicijnen; het is belangrijk om onderzoek te doen naar hoe deze factoren worden beïnvloed door de expressie van het TLR9-gen en immuunreacties.’

Slaapgebrek verergert stressgerelateerde verzwakking van het immuunsysteem

Een van de vroegste studies die direct bewijs leverde over het verband tussen slaap en het effect van stress op het menselijke immuunsysteem dateert uit 1998ⁱⁱ. Het is bekend dat stress de werking van het immuunsysteem verstoort en dat het de vatbaarheid voor verkoudheid verhoogt en wondheling vertraagt.

In de studie uit 1998 ontdekten de onderzoekers dat mensen die vaker ontwaakten tijdens hun eerste slaapcyclus ook gemiddeld een lager aantal natural killer cellen (NKC, een type lymfocyt) hadden. De leeftijd van de patiënt was de belangrijkste factor die het aantal NK-cellen bepaalde, maar slaapstoornissen waren verantwoordelijk voor ongeveer 12 procent van de variatie in het aantal NK-cellen.

Leef jij synchroon met je natuurlijke inwendige klok?

Een goede nachtrust is een van de pijlers van een goede gezondheid en als je je slechte slaapgewoonten negeert, zal je daar uiteindelijk de prijs voor betalen. Over het algemeen zal je je het beste voelen en zal je gezondheid op zijn best zijn wanneer je leeft in overeenstemming met je eigen inwendige klok. Het is verstandig om gezonde routines te ontwikkelen op het gebied van eten, bewegen en slapen en daar elke dag aan vast te houden, ook in het weekend.

Helaas is slaapgebrek tegenwoordig zo’n chronisch probleem dat je je misschien niet eens realiseert dat je er last van hebt. Je circadiane ritme heeft zich in de loop der jaren zo ontwikkeld dat je lichaamsfuncties in overeenstemming zijn gekomen met je leefomgeving. Hierbij gaat je lichaam er echter vanuit dat je nog net zo leeft als je voorouders deden. Historisch gezien waren mensen overdag wakker en sliepen ze ’s nachts. Als je ’s avonds laat opblijft en jezelf slaap ontzegt, zend je je lichaam tegenstrijdige signalen.

Dat heeft tot gevolg dat je lichaam in de war raakt en niet weet of het stoffen moet produceren die de slaap bevorderen, of zich moet instellen op een nieuwe dag.

Melatonine is een andere stof die veel invloed heeft op je circadiane ritme. Het is een uit de epifyse afkomstig hormoon en een krachtige antioxidant, die tijdens de slaap door de hersenen wordt aangemaakt.

Een van de vele effecten van melatonine is dat het de oestrogeenproductie verlaagt en het is bekend dat het de ontwikkeling van tumoren onderdrukt, wat de reden is dat slapeloosheid het risico op kanker kan verhogen. Melatonine helpt ook bij het onderdrukken van schadelijke vrije radicalen. De productie van melatonine kan ernstig verstoord worden simpelweg door jezelf op de late avond aan helder licht bloot te stellen. Alleen al het aan- en uitknippen van een lampje op je nachtkastje in een verder volkomen duistere kamer veroorzaakt een daling van het melatonineniveau. Dit is waarom het zo belangrijk is om de lampen in de loop van de avond uit te doen en ’s avonds laat geen tv te kijken of op de computer te werken.

Hoe slaap je lichamelijke gezondheid beïnvloedt

Zonder goede slaap is het moeilijk om een optimale gezondheid te bereiken, ook al eet je gezond en beweeg je voldoende (hoewel deze factoren er meestal toe zullen leiden dat je beter kunt slapen). Buiten het feit dat slecht slapen een direct effect op je immuunsysteem heeft, is een andere verklaring voor waarom het zoveel verschillende nadelige effecten op je gezondheid kan hebben dat je circadiane ritme de ritmes van biologische activiteit op celniveau aanstuurt. Daardoor verspreiden verstoringen zich door je hele lichaam.Zo kan verstoorde slaap of slaap van slechte kwaliteit, naast dat het je immuunsysteem aantast en je risico op kanker vergroot, ook nog:

• Je kans op hart- en vaatziekten vergroten.
• Je hersenen beschadigen door de aanmaak van nieuwe cellen te stoppen. Slaapgebrek kan het niveau van corticosteron (een stresshormoon) doen stijgen, waardoor minder nieuwe hersencellen worden aangemaakt in de hippocampus.
• Maagzweren doen verergeren of je vatbaarheid ervoor vergroten.
• Bijdragen aan het ontstaan van een voorstadium van diabetes, waardoor je honger hebt, ook als je al gegeten hebt, wat grote gevolgen kan hebben voor je gewicht.
• Je bloeddruk doen stijgen.
• Bijdragen aan vroegtijdige veroudering doordat het invloed heeft op de productie van groeihormoon, dat normaal gesproken uit de hypofyse vrijkomt tijdens de slaap (en tijdens sommige vormen van beweging, zoals high intensity interval training).
• Obstipatie verergeren.
• De kans op sterfte, door welke oorzaak dan ook, vergroten.

Verder kan slaapgebrek chronische ziekten verergeren, waaronder:

• De ziekte van Parkinson
• De ziekte van Alzheimer
• Multiple Sclerosis (MS)
• Maagdarmziekten
• Nierziekten
• Gedragsproblemen bij kinderen.

Zijn slaappillen een goed idee als je wakker ligt?
Als je slaapproblemen hebt, ben je niet de enige. Volgens het onderzoek uit 2010 van de Amerikaanse National Sleep Foundation (NSF), ‘slaap in Amerika’, slaapt slechts vier van de tien respondenten elke, of bijna elke, nacht van de week goedⁱⁱⁱ. Maar maak alsjeblieft niet de fout om je heil te zoeken in slaappillen. Op zijn best zijn ze ondoeltreffend. Op zijn slechtst kunnen ze gevaarlijk zijn.
Volgens gegevens van de Amerikaanse Food and Drug Administration (die onder andere de veiligheid en werkzaamheid van medicijnen beoordeelt) hebben vrij verkrijgbare slaapmiddelen geen positief effect voor patiënten. In 2007 bleek uit een onderzoek dat gefinancierd werd door de Amerikaanse National Institutes of Health dat slaapmiddelen als benzodiazepinen de gemiddelde tijd die het duurde om in slaap te vallen slechts met krap dertien minuten bekortte in vergelijking met suikertabletten - niet echt een grote verbetering.
Je kunt veel meer effect verwachten als je je geld besteed aan middelen die daadwerkelijk helpen om beter te slapen, zoals het ophangen van goed verduisterende gordijnen in de slaapkamer en niet aan slaappillen, omdat deze het zelfs moeilijker kunnen maken om op natuurlijke wijze een goede nachtrust te krijgen.
Als je toch iets wilt slikken, kun je overwegen om een melatoninesupplement te nemen, dat de slaperigheid vergroot.

Idealiter zorg je uiteraard op natuurlijke wijze voor een stijging van je melatonineniveau, door jezelf overdag aan fel zonlicht bloot te stellen (in combinatie met tl-licht uit het gehele spectrum in de winter) en volledige duisternis 's nachts. Als je dit op een regelmatige basis doet, bevorder je het juist functioneren van je circadiane ritme, wat essentieel is voor een goede slaapcyclus. Als dat echter niet mogelijk is, kun je een melatoninesupplement overwegen. Dat is een volledig natuurlijke stof, die door je lichaam zelf wordt aangemaakt en nog veel meer gezondheidsvoordelen heeft behalve een goede slaap. In wetenschappelijke studies is aangetoond dat melatonine de slaperigheid bevordert, ervoor zorgt dat je sneller in slaap valt en ook doorslaapt en rusteloosheid en vermoeidheid overdag vermindert. Ik geef de voorkeur aan een type melatoninetablet die onder de tong smelt omdat het middel zo veel sneller wordt opgenomen en dus sneller werkt.
Houd in gedachten dat je meestal maar een heel lage dosering nodig hebt. Het nemen van hogere doseringen, zoals 3 mg, kan soms een tegengesteld effect hebben. Begin dus met een dosering van 0,25 of 0,5 mg en probeer verschillende doseringen uit om erachter te komen wat voor jou het beste werkt.

Hoe je je slaap kunt verbeteren
Hieronder volgen een aantal van de volgens mij belangrijkste richtlijnen voor het bevorderen van een goede nachtrust. Zie voor een uitgebreide slaapgids mijn artikel '33 Secrets to a Good Night’s Sleep’.

1. Kijk ’s avonds geen tv en gebruik je computer niet –of tenminste een uur voordat je naar bed gaat- deze technologieën kunnen een sterk negatief effect op je slaap hebben. Tv’s en computerschermen stralen blauw licht uit; bijna identiek aan het licht waaraan je overdag wordt blootgesteld. Hierdoor denken je hersenen dat het nog steeds dag is en stopt de melatonineproduktie. Onder normale omstandigheden beginnen je hersenen tussen negen en tien uur ’s avonds melatonine af te scheiden, waardoor je slaperig wordt. Wanneer deze natuurlijke cyclus van hormoonafscheiding verstoord wordt, ten gevolge van te veel blootstelling aan licht na zonsondergang, kan dit leiden tot slapeloosheid.
2. Slaap in volledige duisternis, of tenminste zo donker als mogelijk is. Zelfs het kleinste beetje licht in de kamer kan je inwendige klok verstoren en daarmee ook de productie van melatonine en serotonine door de epifyse. Zelf het flauwe schijnsel van je wekkerradio kan je slaap beïnvloeden. Sluit dus de deur van je slaapkamer en doe nachtlampjes weg. Doe ’s nachts geen enkel licht aan , zelfs niet wanneer je opstaat om naar het toilet te gaan. Dek je wekkerradio af.
3. Dek de ramen voldoende af –ik raad verduisteringsgordijnen aan.
4. Zorg dat de temperatuur in je slaapkamer niet boven de 21˚ C uitkomst. Veel mensen verwarmen hun huis, vooral hun slaapkamers, teveel. Uit onderzoek blijkt dat de optimale temperatuur om te slapen tussen 16 en 20˚ C ligt. Als je kamer kouder of warmer is, kan dat leiden tot onrustige slaap. Dit komt doordat tijdens je slaap je lichaamstemperatuur naar zijn laagste punt daalt, over het algemeen zo’n vier uur nadat je in slaap bent gevallen. Wetenschappers geloven dat om die reden een koele slaapkamer de slaap bevordert, omdat dit het effect van de natuurlijke daling van je lichaamstemperatuur nabootst.
5. Neem een warm bad een tot anderhalf uur voor het naar bed gaan. Dit doet de kerntemperatuur van je lichaam stijgen, en wanneer je uit bad stapt, daalt deze weer abrupt, wat je lichaam het signaal geeft dat het tijd is om te slapen.
6. Controleer je slaapkamer op elektromagnetische velden. Deze kunnen je epifyse aantasten en de productie van melatonine en serotonine verstoren en ook nog andere negatieve effecten hebben. Hiervoor heb je een gaussmeter nodig. Je kunt verschillende modellen vinden op het internet, vanaf een prijs van ongeveer € 40 tot € 160. Sommige experts raden zelfs aan de hoofdschakelaar af te sluiten voor je naar bed gaat om alle elektriciteit ‘s nachts af te sluiten.
7. Zet wekker en andere elektrische apparaten bij je bed vandaan. Als je dergelijke apparaten toch echt nodig hebt, zet ze dan zo ver mogelijk bij je bed vandaan, het liefst tenminste een meter. Dit dient tenminste een dubbel doel. Ten eerste kan het stressvol zijn om de tijd te zien als je niet in slaap kunt vallen of midden in de nacht wakker wordt. Ten tweede kan de gloed van een wekkerradio genoeg zijn om de melatonineproduktie te onderdrukken en zo je slaap te beïnvloeden. GSM’s, draadloze telefoons en opladers moeten het liefst tenminste in een andere kamer bewaard worden om schadelijke elektromagnetische velden te voorkomen.
8. Vermijd het gebruik van wekkers met een luid signaal. Het is behoorlijk stressvol voor je lichaam om met een schok te ontwaken. Als je op regelmatige basis voldoende slaap krijgt, kan een wekker zelfs overbodig zijn. Ik ben jaren geleden gestopt met het gebruik van een wekker en wordt nu spontaan wakker. In de zeldzame gevallen waarin ik vroeg op moet om een vlucht te halen, gebruik ik een weker die werkt met licht. Een lichtwekker is een ideale manier om elke ochtend wakker te worden als je niet van de echte zon wakker kunt worden. Deze wekker combineert de eigenschappen van een traditionele wekker (digitaal display, AM/FM-radio, geluidsalarm, snoozeknop etc.) met een speciaal ingebouwd licht dat geleidelijk in kracht toeneemt. Op deze manier simuleert deze bijzondere wekker de natuurlijke zonsopgang. Hij heeft ook een zonsondergangprogramma waarbij het licht geleidelijk overgaat in duisternis, wat ideaal is voor iedereen die moeite heeft om in slaap te vallen.

Referenties

• ⁱ Circadian clock governs highs and lows of immune response
• ⁱⁱ Sleep as a mediator of the stress-immune relationship, Psychosomatic Medicine January 1, 1998 vol. 60 no. 1 48-51
• ⁱⁱⁱ Sleep in America Poll 2010, National Sleep Foundation,

Bronnen:

• The Huffington Post, 16 februari 2012
• Immunity, 16 februari 2012
• Yale Daily News 28 februari 2012
• Eurekalert 16 februari 2012

Sluiting ME-poli Gelderse Vallei

Eind februari had ik weer een afspraak bij de slaappoli in Ede. Tijdens zo'n afspraak zie je twee mensen: eerste de ME-verpleegkundige: Ria van Rooij en daarna de neuroloog.

Gek eigenlijk hè, ga je naar de slaappoli en heb je een afspraak met een ME-verpleegkundige. De eerste keer dat ik bij de slaappoli kwam vond ik dat heel apart. Ja, ik had CVS en ja, ik had voor ziekenhuis de Gelderse Vallei gekozen omdat ze daar ook een ME-poli hadden. Toch prettig, omdat CVS/ME niet door alle reguliere zorgverleners wordt erkend. Achteraf bleek dat men, als je op de formulieren  voor de slaappoli invult dat je CVS/ME hebt, dat men je voorselecteerd voor een gesprek met Ria van Rooij. Wat blijkt: er kan nogal een verband zitten tussen CVS/ME en een slaapstoornis. Sterker nog, een groot aantal MEpatienten (zo'n 40 %) herstelt aanzienlijk van hun chronische vermoeidheid wanneer de slaapstoornis behandeld wordt. Ria is niet alleen verpleegkundige, maar ook ervaringsdeskundige die door behandeling bij de slaappoli grotendeels hersteld is van ME, daarnaast heeft zij veel kennis van natuurgeneeswijze en heeft zij mij ook geadviseerd om me te laten behandelen door een Chinees geneeskundige.

Ik neem je even mee naar mijn eerste afspraak bij Ria. Het was een snikhete dag in juni en mijn moeder ging mee naar de polikliniek in Veenendaal. In de wachtkamer zag ik tot mijn grote verbazing op een bordje van werknemers, dat deze mevrouw van Rooij met wie ik een afspraak had MEverpleegkundige was. Das gek, ik had toch een afspraak met de slaappoli. Nou ja, zal wel. Na een tijdje wachten werden we opgehaald door Ria. Mijn moeder bood aan te 'notuleren', want Ria had nogal wat te vertellen. Ze begon met het laten zien van de uitslagen van de EEGscan (zie je, op een nacht wordt je 9 x wakker en heb je maar 2 diepe slapen, in plaats van 4). Oké... En uit de melatoninemonsters blijkt dat jij pas om 00:30 melatonine aanmaakt, ipv rond 19:30. Ah, dat verklaart wel een en ander. Het heeft ook nog een naam: DSPS. Ria vraagt waarom ik zo tenger ben. Dat klopt natuurlijk niet hè, dat je normaal eet en zo tenger bent, dat geeft aan je darmen niet de juiste voedingsstoffen herkennen en opnemen. Je zit vol met schimmels, dat zie ik ook aan de pigmentvlekken in je gezicht. Mijn moeder geeft aan dat ik als kind astma had, volgens de longarts was dat ook oorzaak van mijn toen al tengere bouw. Hier haakt Ria op in en gaat terug naar mijn geboorte en kindertijd. Ben ik even blij dat mijn moeder mee is. Astma dus. Was ik ook een spuugbaby, nee dat niet. Eczeem en oorontsteking, ja met regelmaat. Ah, dat duidt op een verwaarloosde koemelkallergie. Die slaapstoornis, die kreeg je waarschijnlijk in je puberteit, geen slaap en verslechterde voedingopname, tja dan gaat je weerstand eraan, zo word je vatbaarder voor virussen. Vandaar die Pfeiffer op je 17e en Cytomegalie op je 27e en zo kun je vervolgens CVS krijgen. Bovendien zul je hoogsensitief worden, je wordt perfectionistisch en legt de lat torenhoog voor jezelf en trekt mensen aan die je energetisch leegzuigen, daar moet je je tegen wapenen. (Is deze vrouw helderziend???) En je hebt geen apneu hoor, daar ben je het type niet voor en die spanning in je lijf, dat is puur een kwestie van stofjes in je lijf, er is psychisch niets mis met jou, dus pas op, voor je het weet zit je aan de pillen.

Ik kan je vertellen, als je al járenlang moe bent, bloed hebt laten prikken, huisartsen en bedrijfsartsen hebt gezien, die nooit eens echt door vroegen, het allemaal ook niet wisten, je bloed geen afwijkingen laat zien etc. etc. en er zit dan opeens iemand tegenover je die al je klachten erkent én met elkaar kan verbinden en verklaren en zegt dat je géén psycholoog nodig hebt, dan springen de tranen van dankbaarheid je in de ogen. Eindelijk iemand die erkent dat het best lastig leven is als je lichaam niet de juiste voedingsstoffen opneemt en je lijf niet de rust krijgt tijdens je slaap. En dat het eigenlijk een wonder is dat ik nog zolang wel heb kunnen werken omdat ik te gek werk had, waar ik heel veel waardering en voldoening uit haalde. Dat ik niet zwak ben, maar een doorzetter. Dat wist ik wel, maar probeer dat maar eens uit te leggen aan je werkgever, aan de bedrijfsarts, aan je omgeving.

En dan is er ook nog een mogelijke oplossing: stoppen met koemelk, starten met melatonine en een behandeling bij de Chinees geneeskundige. Het duurde even voor dit hele bovenstaande tot me doordrong en ook dat er kans was dat ik zou kunnen genezen van CVS. Ik was deze verpleegkundige zo dankbaar.

Nu zat ik eind februari weer tegenover haar, ik hoefde haar niet te vertellen dat het even niet zo lekker ging, dat zag ze al toen ik binnenkwam. Hoe dat kwam? Tja opnieuw een ontgiftingsproces in Januari, aangezien ik hiervoor weer verschillende middelen moest aanschaffen en mijn portemonnaie ook zo zijn grenzen heeft, ben ik gestopt met de Chinese kruiden die ik daarvoor gebruikte, en die mij duidelijk veel goed deden. Daarnaast had de Chinees geneeskundige mij al gewaarschuwd dat februari en maart voor iedereen zware maanden zijn, kennen we het niet allemaal aan het eind van de winter: lusteloosheid en behoefte aan licht en zon? Ik mag door blijven gaan met de melatonine. Aan het einde van het gesprek vertelt Ria me dat ze met vervroegd pensioen gaat en dus de volgende keer dat ik een afspraak op de poli heb niet meer aanwezig zal zijn bij de Gelderse Vallei. En dat bericht komt zo onverwachts, dat is echt even een klap! Het enige wat ik uit kan brengen is dat ik ontzettend veel aan haar begeleiding hebt gehad. Dit wuift ze bescheiden weg met een 'ik heb alleen mijn werk gedaan'. Het duurt even voordat ik me realiseer dat ik de volgende keer geen afspraak heb met een MEverpleegkundige maar met een slaapverpleegkundige. Ik stuur een mailtje naar Ria, betekent dit dat niet alleen zij weggaat, maar dat de hele MEpoli stopt te bestaan? Helaas is dat inderdaad het geval.
Ria geeft aan dat zij alleen haar werk deed, maar haar ervaringsdeskundigheid, haar expertise en haar kennis over natuurgeneeskunde, gecombineerd met het lef om tegen het gebruik in regulier en alternatief met elkaar te verbinden zijn in mijn ogen onbetaalbaar. En het is zo ontzettend jammer dat niemand deze functie over kan nemen. Iemand met dezelfde achtergrond. Eeuwig zonde!

Ik heb wel eens gevraagd waarom er niets op internet terug te vinden is over hun onderzoeken en de artikelen die ik meekreeg na de eerste afspraak. Het antwoord was dat ze bewust geen reclame maken omdat ze bang waren voor te grote toestroom naar de poli, hierdoor zouden ze hun werk niet meer zo zorgvuldig kunnen doen als ze tot op heden deden. Dit kon ik natuurlijk alleen maar respecteren, al wilde ik het liefste van de daken schreeuwen wat ik ontdekt had. Ik was al eerder bij het CVS centrum in Amsterdam geweest, waar ze werken met Carnitene, wat voor sommige patienten geweldig aanslaat, bij mij deed het weinig. Wat jammer nou toch dat ze mij na de intake waarin we mijn slaappatroon bespraken niet gewezen hebben op de poli in Ede. Wat jammer dat er geen landelijk meldpunt is voor CVSpatienten, die aangeven bij welk CVScentrum die passende expertise voor jouw soort CVS hebben. Waarom werken deze centra niet meer samen en verwijzen ze niet onderling door. Helaas zijn de ME/CVSverenigingen niet onafhankelijk omdat ze giften ontvangen van bepaalde ziekenhuizen. Zou dit niet een taak van de overheid zijn? Ja, dat kost geld ja, maar hoeveel mensen zijn nu ongewild ziek, terwijl er blijkbaar toch methodes zijn om deze mensen (deels) te laten herstellen. Wat kost dit de overheid aan uitkeringen en het zorgstelsel, terwijl deze patienten dolgraag gewoon zouden willen leven en werken? De terughoudendheid van de MEpoli geeft natuurlijk wel duidelijk aan dat ze iets in handen hebben wat heel gewild is in Nederland en dat dan toch die poli nu sluit.

Het enige wat mij rest is een diepe buiging voor Ria van Rooij te maken en dankbaarheid dat ik op tijd bij deze slaappoli terecht ben gekomen om inzicht te krijgen in mijn ziek zijn en de mogelijkheden tot herstel.

ME-poli Gelderse Vallei stopt

01-12-2011

De ME polikliniek van Ziekenhuis Gelderse Vallei te Ede neemt per 1 maart 2012 geen nieuwe patiënten meer aan. Verpleegkundig consulente Ria van Rooij gaat met pensioen, en er staat geen opvolger klaar. Patiënten kunnen nog wel gewoon terecht voor hun slaapstoornissen, zo laat Ria weten. Daarvoor kan men zich het beste aanmelden via www.slaapstoornissen.nl of via een verwijsbrief van de huisarts. Maar de extra aanpak voor ME en chronische vermoeidheid vervalt.
Meer dan een decennium runde Ria van Rooij de Edese ME-poli, met steun van neuroloog Marcel Smits, nadat ze zelf flink was opgeknapt toen Smits haar het middel melatonine had voorgeschreven. ME-patiënten uit het hele land hebben sindsdien in Ede een slaaponderzoek ondergaan.
Op deze plaats willen wij Ria graag bedanken voor haar jarenlange inzet.

Bron: http://www.mevereniging.nl/me-poli-gelderse-vallei-stopt

Pavlov: de biologische klok

Gisteravond besteedde het programma Pavlov aandacht aan het onderwerp slaap. Merel Westrik, die voor haar werk als presentatrice 3 keer per week om 3:33 's nachts opstaat om op tijd op haar werk te zijn onderzoekt of dit slaapritme bij haar past. Is zij fysiek, mentaal en biologisch ook daadwerkelijk een ochtendmens? Ze gaat op onderzoek uit en spreekt verschillende deskundigen. Er wordt aandacht besteed aan alertheid, fysieke inspanning, melatonine, en de invloed van voeding op slaperigheid.

Leuk om het melatonine-onderzoek door middel van het kauwen op watjes te zien, omdat dit precies overeenkomt met het onderzoek zoals ik dat voor de slaappoli van het Gelderse Vallei-ziekenhuis heb moeten uitvoeren. Al kan ik me niet herinneren dat de watjes vies smaakten. De uitslagen van dit melatonine-onderzoek in combinatie met een EEG scan, waren de basis voor mijn diagnose DSPS. Interessant is dat in de aftiteling te zien is dat Dr. Smits van de Gelderse Vallei ook meegewerkt heeft aan deze aflevering van Pavlov.

Bekijk hier de aflevering. Pavlov uitzending 5 april 2012

Update oktober 2011

Met verwondering bezie ik de veranderingen in mijzelf en mijn levensstijl. Het gaat langzaam maar gestaag en af en toe moet ik er even bij stilstaan hoe goed het eigenlijk gaat. Soms blader ik terug in mijn schrijfboekje naar een half jaar geleden om me weer te realiseren hoe snel mijn leven totaal veranderd is.

Wat was ook alweer de behandeling:
- Melatoninetraject tegen de slaapstoornis DSPS, elke avond om 20:00 2,5mg
- Kuur obv de Chinese geneeskundige om schimmels te vernietigen en de goede darmbacteriën weer op te bouwen.

Begin juli ben ik begonnen met het melatoninetraject. Zoals voorspeld, merkte ik de eerste week weinig, de tweede week was ik euforisch over hoe goed ik me voelde en vervolgens zakte het euforische gevoel en de slaap-waak-tijden weer wat in.

Gek genoeg begon ik met de kuur van de Chinees Geneeskundige en merkte ik dat er opnieuw stabiliteit in mijn slaapritme kwam. Elke avond word ik om een uur of 23:00 echt slaperig en 's ochtends word ik uit mezelf om 8:30 wakker. Niet zo bijzonder zul je misschien denken, maar voor mij een wereld van verschil. Hieronder zie je een grafiek van hoe de melatonine-aanmaak normaliter verloopt.

Bron grafiek: www.melatonine.nl

Uit onderzoek bleek dat het melatonineniveau bij mij pas begint te stijgen om 00:30. Dit is dus 4,5 uur! later dan gebruikelijk. Je kunt je voorstellen dat het aannemelijk is dat mijn melatonineniveau dan ook pas 4,5 uur later is afgebouwd. Dus niet om 7 à 8 uur 's ochtends, maar pas om 11:30/12:30. Wat is de consequentie hiervan? Heel simpel, ik werd pas tegen 2:00 's nachts slaperig en werd pas rond 11:00/12:00 wakker. Nu had ik een baan waar ik op werkdagen van 13:30-18:30 werkte. Dat ging dus redelijk goed, zolang ik me aan mijn eigen biologische waakslaapritme hield. Nadeel: De ochtend is weg, die versliep ik. Ik kwam vaak 19:00 thuis, boodschappen doen, koken en 's avonds was ik toch vaak moe, mede door de CVS, dus dan kijk je wat tv. Door de week sociale afspraken maken was lastig. Ook was het erg moeilijk als ik eens een vergadering of afspraak had vroeg in de ochtend. Dit hield in dat ik 3 wekkers moest zetten, elk in een andere hoek van de slaapkamer, zodat ik op moest staan om hem uit te zetten. Dan was ik ogenschijnlijk wakker, maar mijn melatonineniveau was natuurlijk nog veel te hoog, dus dan zat ik in -zoals ze dat op wikipedia heel toepasselijk noemen- een jetleg, tot het middaguur.

Tot deze zomer was dit mijn realiteit. Nu ervaar ik voor het eerst in járen hoe het is om 's avonds moe te worden, waarom mensen vrijwillig rond een uur of 22:00 gaan slapen. Nog even dat tijdsverschil in mijn melatoninespiegel in acht genomen, dat was voor mij biologisch hetzelfde dan dat ik om 17:30 zou gaan slapen. In jouw ogen zou dat waanzin zijn. Maar mijn melatoninespiegel was dus om 22:00 net zo hoog als voor een ander 17:30, met andere woorden, nog lang niet moe! Nu word ik om 8:30 wakker zonder wekker en ben dan ook echt uitgerust. Er is een einde gekomen aan drie wekkers zetten en die half-slapend uitslaan, als slaapwandelend weer in bed kruipen en weer in slaap vallen, me verslapen en mezelf vervolgens door de ochtend slepen totdat mijn melatonine weer afgenomen was. Althans dat weet ik nu dan. Voorheen noemde ik dat: ik ben dus geen ochtendmens. In deze maatschappij is het normaal dat je rond een uur of 9:00 op je werk kunt zijn. 9:00 op het werk zijn, was voor mij hetzelfde als voor jou 4:30 op het werk zijn. Iets wat enkele keren per jaar nog wel zou lukken, net zoals mensen prima een keer midden in de nacht op kunnen staan om een vakantievlucht te halen. Maar als het vaker moet, dan raakt je systeem toch behoorlijk ontregeld. Met andere woorden: mijn slaapwaak-ritme komt nu overeen met de rest van Nederland. Voor mij een wonder, waar ik dagelijks van geniet. Als ik het gevoel heb dat ik vreselijk aan het opblijven ben, kijk ik op de klok en blijkt het 23:30 te zijn, ipv de gebruikelijke 2:00. Dat ik 's ochtends echt niet op kon staan, merkte ik pas nu ik vanuit de burn-out vrijwilligerswerk wilde gaan doen. Prima, kom maar van 8:30-12:30. Wow, deze tijden ken ik niet. Nou dat zal even wennen zijn. In de praktijk bleek het voor mij niet haalbaar.

Maar er veranderen nog veel voor mij wonderlijke dingen:

*Mijn uitstraling verandert.

*Mijn huid verandert.

*Mijn interesses veranderen.

*Mijn emoties veranderen.

*Mijn toekomstbeeld verandert.

Dat mijn uitstraling verandert is niet zo vreemd. Een vriendin die mij al jaren kent en die ik een aantal keren per jaar zie, viel het ook op. Je bent zo veranderd, ik zie weer een stuk van de oude jij. Ze zocht naar woorden, maar zei uiteindelijk: je hebt je pad gevonden. Dat klopt denk ik wel. Jarenlang -minstens 10 jaar- ben ik aan het zoeken geweest, waarom ben ik moe, waarom sta ik niet midden in het leven, maar sta ik aan de zijlijn, waarom heb ik geen puf of behoefte aan dingen die anderen als leuk ervaren: feestjes, festivals, verjaardagen. Ik dacht dat het kwam door HSP: hoge prikkelgevoeligheid. En laten we eerlijk zijn, als je niet altijd mee kunt komen met de eisen die de maatschappij aan je stelt, dan heb je toch het gevoel dat je faalt. Dan komt daarnaast nog het onbegrip van je omgeving, wat ook niet veel doet voor je zelfvertrouwen. Als je dan opeens iemand voor je hebt die al je klachten die je vanaf je geboorte hebt gehad met elkaar in verband brengt, ze weet te duiden, begrip heeft en aangeeft dat het klopt dat het heel pittig voor je is geweest en dat er wat aan te doen is, dan gaat er een wereld voor je open! Dan denk je: Zie je wel wereld, ik ben niet gek! Ik ben geen aansteller! Ik ga hier uit komen! Dat geeft enorm veel kracht en zelfvertrouwen, helemaal als je begint te ervaren dat de behandeling nu ook echt een verschil maakt. Je hoeft niet meer verder te zoeken. Hèhè! (Oke, dan komt ook nog een fase dat alle woede loskomt jegens alle bedrijfsartsen die je klachten nooit serieus hebben genomen, 'vrienden' die zeiden dat je door moest zetten, maar dat bewaar ik voor een ander blog). Ook bij het UWV was het een verademing om de onderzoeksresultaten van de slaappoli voor te leggen. Dat ik zo moe ben hè, dat heeft een hele goede reden, kijk maar... CVS wordt namelijk nog steeds niet helemaal serieus genomen. Moeheid is subjectief en als je moe bent, kun je op een stoel zitten. Als je op een stoel kunt zitten kun je werken en ook best 40 uur in de week.

Mijn huid verandert.

Opeens lijkt mijn huid matter, zachter, schoner en minder gespannen, volgens de verpleegkunde van de slaappoli komt dit omdat je in je slaap ontgift. Dus als je kwalitatief beter slaapt, ontgift je beter.

Mijn interesses veranderen.

Tot mijn eigen grote verbazing vind ik tv kijken opeens heel saai! Als je uitgeput bent is het heerlijk op de bank te liggen en je je door de tv mee te laten nemen naar een andere wereld. Blijkbaar is er een einde gekomen aan 'bij gebrek aan beter'. Ik heb energie voor beter. Ik zet een muziekje op, een breiwerk, ga de afwas doen of een blog schrijven.

Mijn emoties veranderen.

Ik ben vrolijker. Als er iets misgaat, kan ik daar nu hartelijk om lachen, in plaats van erover in de put te zitten. Negatieve emoties blijven minder hangen en ik reageer veel adequater. Je kent dat vast wel, iemand beschuldigt je ten onrechte, maar je bent zo verbaasd dat het je overkomt en dat je de volgende dag nog wrokkig loopt te ijsberen: ik had dit en dat moeten zeggen, ja dat had ik moeten doen!! Ik merk dat ik nu alerter en meer aanwezig ben, ik reageer direct. Voor mijn omgeving is het waarschijnlijk even wennen. Die krijgen meteen lik op stuk. Mijn eigen gemoed is echter een stuk opgeruimder.

Mijn toekomstbeeld verandert.

Ik ben er nog lang niet dat realiseer ik me heel goed. Maar het gaat wel degelijk de goede kant op. Waar ik voorheen mijn beperkingen geaccepteerd had, beginnen de grenzen van mijn toekomstbeeld te rekken. Misschien dat ik in de toekomst wel fulltime kan werken, hoef ik minder te tobben over de financiën, kan ik wellicht wel op vakantie. Heb ik naast mijn werk ook nog energie om leuke dingen te ondernemen.

Onlangs kwam ik op internet een gelukstest tegen. Veel van de vragen kon ik nu positiever beantwoorden dan dat ik een half jaar geleden zou hebben gedaan. Dus vermoeidheid doet heel veel met een mens, op veel meer vlakken dan men in eerste instantie zou denken.

Let op: Melatonine is zonder recept verkrijgbaar, maar voor sommige mensen geldt er een contra-indicatie. Kijkt u voor meer informatie op www.melatonine.nl  Helemaal onderaan vindt u de contra-indicaties!

Diagnose slaapstoornis DSPS - met terugwerkende kracht

Eind Juni kon ik dan terecht bij de Slaappoli in Ede voor de uitslagen van de onderzoeken. Ik weet niet goed waarom, maar eigenlijk verwachtte ik er niet zoveel van. Ja ik was vaak moe, maar dat kwam natuurlijk door die CVS. En ja, ik was een typisch avondmens en had moeite met opstaan 's ochtends. Nou dat was dan wel een dingetje, dat vroeg opstaan was wel een drama als het dan een keer echt nodig was. En die Melatonine die had ik dan wel nodig, maar ach...
Aan de andere kant, sliep ik voor mijn gevoel tot voor kort wel altijd goed. Minstens acht uur, wel op gekke tijden, maar over het algemeen geen inslaap- of doorslaapproblemen. Dus een slaapstoornis leek me toch niet echt voor de hand liggen.

Op de slaappoli had ik een afspraak met een verpleegkundige en met de neuroloog. De verpleegkundige legde me de onderzoeksresultaten voor. "Kijk, normaal gezien wordt je melatonine zo rond 19:00/20:00 's avonds aangemaakt, dat loopt langzaam op, zodat je slaperig wordt. Bij jou begint je Melatonineaanmaak pas om 00:30!"
"Oh,...... vandaar!"
Dan je uitslag van de CEEG-scan: tijdens de acht uren dat je slaapt, ben je 9 keer wakker geworden, (Huh, daar weet ik niets van!), van de acht uren dat je slaapt, slaap je maar 4 uur effectief. Van de 4 REMslapen die je in een gemiddelde slaap zou moeten hebben, heb je er maar 2.

Zo! Dat verklaart wel een en ander!

Ik vond het ook altijd zo moeilijk om 's ochtends vroeg op te staan. Als het echt moest, dan kon het wel, maar dan wel met 3 wekkers, die aan de andere kant van mijn slaapkamer staan, zodat ik echt op moet staan om ze uit te zetten. Mijn onbewuste moest er van doordrongen zijn dat het om een heel belangrijke afspraak ging, want ik ben een talent in het uitslaan van wekkers in mijn slaap, of ze een kwartiertje/half uurtje later zetten. Soms werd er een familielid of huisgenoot ingeschakeld om me te wekken of wakker te bellen, voor de zekerheid. Als het me dan lukte om op tijd op te staan, te ontbijten en douchen en op tijd de deur uit gaan, wilde nog niet zeggen dat ik 'wakker' was. Tot een uur of 12:00 's middags, was een deel van mij toch nog niet aanwezig, ik zat dan nog in een roes.

De verpleegkundige legde uit dat dat klopt. Ja, maar dan slaap je ook nog maar net. Ik lig wel veel eerder in mijn bed en ik 'slaap' dan ook al wat uren, maar de melatoninegolven zijn nog niet in die hoedanigheid dat ik ook de diepe slaap meepak.

Al deze symptomen, waar ik al zo lang mee leef, dat ik ze niet meer als bijzonder ervaarde, blijken dus toch een heuse slaapstoornis met een naam: DSPS Delayed Sleep Phase Syndrome  http://nl.wikipedia.org/wiki/Delayed_sleep_phase_syndrome

Er gaat een wereld voor me open.

De verpleegkundige vraagt grondig door naar mijn levens- en ziektegeschiedenis. Naar aanleiding van mijn klachten, zowel nu als al in mijn vroege kindertijd vermoedt ze ook dat een en ander mis is met mijn spijsvertering en verwijst mij door naar een Chinees geneeskundige om te ontgiften, iemand die nauw samenwerkt met het ziekenhuis. Blijkbaar heb ik toch weer Candida.

Van de neuroloog krijg ik Melatonine voorgeschreven. 5 mg. Huisartsen schrijven vaak Melatonine voor om in te slapen. In dit geval moet je de tablet ongeveer een uur voor het slapen gaan innemen. De slaappoli werkt anders. Ik moet de Melatonine rond 20:00 innemen, zodat de golven op hun natuurlijke tijd starten.

Ik beschrijf hier nog niet eens de hele inhoud van het gesprek, maar het heeft me ontzettend veel nieuwe inzichten gegeven. De werkwijze van deze slaappoli is erg zorgvuldig en prettig.

Eindelijk een verklaring en erkenning!